Jólavefur 2000- Aðalsíða
Jólin í fyrri daga
Bakað og steikt fyrir jólin
Það er siður víða um lönd að skreyta brauð og kökur. Brauð var fyrr á tímum ekki hversdagsfæða á Íslandi og var þá helst bakað og steikt á hátíðum og tyllidögum. Aðallega var steikt laufabrauð fyrir jólahátíðina og skreyttar pottakökur þar sem yfirborðið var mótað með kringlóttri útskorinni fjöl. Á fjölinni voru skreytingar og setningar eða setningahlutar úr bænum eða sálmum. Ekki fékkst annað mjöl en það sem ræktað var í Danaveldi og þá aðallega rúgmjöl.Á síðari tímum varð algengt að baka smákökur og tertur til hátíðabrigða. Það voru bakaðar gyðingakökur, hálfmánar, piparkökur, sírópskökur, vanilluhringir, ostastengur, loftkökur, umslög með málsháttum , vínarterta eða Randalín (hnoðuð terta í mörgum lögum), brúnterta, súkkulaðiterta, rúlluterta og rjómaterta.
Hér fara á eftir nokkrar uppskriftir að steiktu og bökuðu brauðmeti. Uppskriftirnar hafa flestar birst í Morgunblaðinu og eru margar frá Kristínu Gestsdóttur en hún veitti góðfúslega leyfi til að þær birtust á þessari vefsíðu.
(Mbl. 23. desember 1995)
6 bollar rúgmjöl
2 bollar heilhveiti
1 msk. salt
1.5 bolli sykur
5 tsk. perluger (1 bréf)
Vætt í með 1,4 l. mysu (14 dl)
Þurrefnin eru sett í skál og mysan hituð og hrærð samanvið. Sett í álformmeð álpappír yfir og bakað í eina klukkustund við 50C en þá er hitinn hækkaður í 100-120C og bakað i 11-12 klukkustundir. Brauðið er borðað nýtt með smjöri og heimareyktu hangikjöti.
(Kristín Gestsdóttir Mbl.29. nóvember 1994)
1 kg hveiti
1 tsk. lyftiduft
1 tsk. salt
7-8 dl sjóðandi mjólk
jurtafeiti til steikingar
1. Setjið hveiti í skál ásamt salti og lyftidufti. Hrærið sjóðandi mjólkina
út í. Hnoðið deig þar til það er gljáandi og sprungulaust. Haldið deiginu
heitu meðan flatt er út. Gott getur verið að búa bara til helminginn í einu.
Hægt er að halda deiginu heitu með því að vefja það í handklæði og teppi.
2. Fletjið örþunnt út, skerið undan diski, skerið síðan laufaskurð í brauðið.
3. Hitið feitina, takið smábút af deigi og steikið til að aðgæta hitann. Steikið
síðan laufakökuna á báðum hliðum. Þrýstið hlemmi varlega ofan á hana um leið
og hún er tekin úr pottinum.
(Kristín Gestsdóttir Mbl 29. nóvember 1994)
500 g hveiti
500 g rúgmjöl
2 tsk. lyftiduft
2 msk. sykur
2 tsk. salt
70 g smjörlíki
lítri sjóðandi mjólk
lítri sjóðandi vatn.
1. Blandið saman hveiti, rúgmjöli, lyftidfufti, salti og sykri.
2. Skerið smjörlíkið smátt og myljið út í mjölið.
3. Hitið vatn og mjólk og setjið út í. Hnoðið saman þar til þetta er slétt
og sprungulaust deig.
4. Farið að eins og segir hér að ofan.
(Mbl. 23. desember 1995)
900 g hveiti
100 g rúgmjöl
1 tsk Royal ger
5 dl mjólk
1 dl rjómi
0.5 dl sykur
25-30 g smjör
1 tsk. salt
1 tsk. hjartasalt
Rúgmjöli, hveiti og geri er blandað saman í skál. Mjólkin er sett í pott ásamt smjöri, sykri og salti. Þetta er hitað að suðu og þá er rjóminn settur út í, potturinn tekinn af og hjartasaltið sett í. Vætt í þurrefnunum með mjólkinni sem freyðir og deigið síðan hnoðað.
(Mbl.13. mars 1994)
200 g smjörlíki
250 g sykur
2 egg
1 kg hveiti
2 tsk. lyftiduft
1 tsk. hjartarsalt
5 dl mjólk
4 tsk. kardimommudropar
1 kg jurtafeiti
1. Blandið þurrefnunum saman á borði.
2. Myljið smjörlíkið saman við og vætið í með eggjum og mjólk.
3. Hnoðið deigið þannig að það verði samfellt og festist ekki við borðið.
4. Skiptið deiginu í 8 hluta, fletjið það út og skerið með kleinujárni í 3
sm breiðar ræmur sem síðan eru skornar á ská í 5-10 sm langa bita. Skerið
litla rifu í miðju hverrar kleinu og snúið þeim við með því að stinga öðrum
endanum í gegnum rifuna.
5. Steikið 68 kleinur í einu í steikingarfeitinni þar til þær verða gullbrúnar.
(Mbl.13. mars 1994)
6 bollar hveiti
67 msk. sykur
1 tsk. lyftiduft
1 tsk. matarsódi
2 egg
80100 g smjörlíki, brætt
örl. sítrónudropar
1 l mjólk, u.þ.b.
1. Bræðið smjörlíkið og kælið aðeins.
2. Blandið saman hveiti, sykri, lyftidufti og matarsóda.
3. Vætið í með eggjum og smjörlíki.
4. Bætið mjólkinni smátt og smátt saman við þar til deigið verður þunnt og
rennur vel á pönnunni.
5. Steikið við frekar háan hita. Pönnukökurnar eiga að vera þunnar.
6. Stráið sykri á pönnukökurnar, vefjið þær þétt saman og raðið þeim á disk.
(Mbl.13. mars 1994)
250 g smjörlíki
250 g sykur
5 egg
250 g hveiti
2 msk. kakó
örl. af möndludropum
1. Hrærið smjörlíki og sykur vel saman.
2. Bætið eggjunum í einu og einu í senn og hrærið vel á milli.
3. Blandið hveitinu saman við deigið og skiptið því í þrjá hluta. Blandið
kakóinu og möndludropunum saman við einn þeirra.
4. Setjið deigið í lögum í jólakökuform, fyrst hvítt, þá brúnt og að síðustu
hvítt. Takið oddmjóan hníf og dragið varlega bókstafinn S eftir mótinu endilöngu,
þannig myndast marmaramunstrið.
5. Bakið við 170 í 1 klst. eða þar til prjónn kemur þurr upp úr kökunni.
6. Marmaraköku má frysta.
rúml. 100 stk.
(Kristín Gestsdóttir Mbl. 3. mars 1996)
250 g smjör (ekki smjörlíki)
250 g (3 dl) flórsykur
250 g (5 dl) hveiti
1 eggjarauða
nokkrir val- eða pecanhnetukjarnar
1. Bræðið smjörið við hægan hita, látið síðan storkna. Takið smjörskjöldinn
ofan af en fleygið syrjunni (botnfallinu), skafið það af sem er laust neðan
á smjörskildinum.
2. Setjið hveiti og flórsykur í skál, hnoðið smjörið saman við.
3. Fletjið út sm á þykkt, skerið síðan undan kringlóttu litlu glasi, þvermál um 4 sm. Einnig má búa til rúllu úr deiginu og skera í sm þykkar sneiðar.
4. Setjið smádropa af eggjarauðu ofan á hverja köku, leggið bita af val- eða pecanhnetukjarna á hann.
5. Hitið bakaraofn í 180 C, blástursofn í 170 C, setjið í miðjan ofninn og bakið í um 15 mínútur. Kökurnar eiga ekki að taka lit, þær eiga að vera alveg hvítar.
150 stk. 6 sm í þvermál
(Kristín Gestsdóttir Mbl.13. mars 1996)
425 g (rúml. 8 dl) hveiti
tsk. hjartarsalt
150 g (rúml. 1 dl) sykur
200 g smjör (ekki smjörlíki)
2 lítil egg
10 steyttar kardimommur eða tsk. kardimommudropar
2 eggjahvítur ofan á
100-150 g afhýddar möndlur ofan á
1 1 dl sykur ofan á
1. Setjið hveiti, hjartarsalt og sykur í skál, myljið smjörið út í. Setjið
síðan eggin saman við ásamt steyttum kardimommum eða kardimommudropum. Hnoðið
samfellt deig. Geymið á köldum stað í 1 - 2 klst.
2. Fletjið deigið mjög þunnt út, stingið út kringlóttar kökur með glasi. Raðið
á bökunarpappír á bökunarplötu.
3. Setjið eggjahvíturnar á disk og sláið sundur með gaffli svo að örlítil
froða myndist.
4. Saxið möndlurnar frekar smátt og setjið saman við sykurinn.
5. Penslið kökurnar með eggjahvítunni alveg út á brúnir, stráið síðan möndlu/sykri
ofan á alveg út á brúnina, gott er að hafa mikið af möndlum á kökunum.
6. Hitið bakaraofn í 190 C, blástursofn í 180 C. Setjið í miðjan ofinn og
bakið í um 10 mínútur eða þar til kökurnar hafa aðeins tekið lit, en þær eiga
að vera ljósar.
Athugið: Ef kökurnar eru mjög þunnar verða um 150 stk. af þeirri stærð sem
upp er gefin úr þessu deigi, en ef þær eru þykkari verða þær að sjálfsögðu
færri.
(Uppskrift frá Önnu Snorradóttur Mbl. 1. desember 1994)
250 g hveiti
150 g smjörlíki
100 g sykur
1 egg
1 tsk. lyftiduft
tsk. hjartarsalt
vanilludropar
rabarbarasulta
Smjörlíki mulið saman við hveitið ásamt lyftiefnum. Sykri blandað saman við og vætt í með eggi og vanilludropum. Deigið síðan hnoðað uns það er slétt og sprungulaust. Síðan er gott að láta það bíða í kulda yfir nótt. Deigið flatt út og mótað í kökur ca. 7 cm í þvermál. Sulta látin á hverja köku og þær brotnar til helminga og brúnum þrýst létt saman.
(Mbl. 1. desember 1994)
300 g hveiti
225 g smjör
1 msk. sykur
rifinn börkur af einni sítrónu
6 msk. þeyttur rjómi
vatn og sykur til penslunar
Smjör og hveiti hrært saman. Sykur og sítrónubörkur settur í og síðan rjóminn. Hnoðað. Deigið rúllað í frekar þunnar lengjur sem úr eru mótaðar kringlur. Penslað með vatni og perlusykri stráð yfir. Bakað við 225C í 810 mínútur. (Kringlurnar eiga að vera ljósar.)
( Mbl.1. desember 1994)
3 dl síróp
800 g
sykur
500 g smjör
1 msk. engifer
2 msk. negull
2 msk. kanill
1 egg
1.800 g hveiti
1 tsk. natron
Hnoðið allt saman og kælið í ísskáp í 34 klukkustundir.
Fletjið út deigið og þykktin á að vera um hálfur sentimetri. Stækkið teikningarnar
tvisvar til þrisvar eða eftir vild.
Skerið út eftir teikningum og merkið í deigið fyrir bjálkum í veggi og þakplötum.
Bakið á bökunarpappír við 175 C í um það bil 1216 mínútur eða þar til fullbakað.
Skerið út glugga og hurðir að vild og bakið líka. Hurðina má hafa opna upp
á hálfa gátt og síðan eru þetta gluggahlerar sem geta skreytt húsið. Milliloftið
þarf að ná út fyrir húsið sjálft þannig að hægt sé með góðu móti að gera svalir.
Tröppur getur hver og einn gert með því að búa til renning úr deiginu. Þrepin
eru svo teiknuð á með sprautuðu súkkulaði.
Hliðar hússins eru settar saman með Mónu tertuhjúp.
Glassúrinn sem notaður er í snjó er búinn til úr tveimur eggjahvítum og 200400
g af flórsykri. Eftir að búið er að laga glassúrinn verður að stífþeyta hann.
Handriði er sprautað á bökunarpappír. Í það er notaður Mónuhjúpur. Þegar handriðið
er síðan fest við húsið er Mónuhjúpurinn líka notaður til þess.
Í lokin sé húsið skreytt með því að gera grýlukerti og svo er flórsykri sigtað
yfir í lokin.
(Uppskrift Brynhildar Baldursdóttur Mbl. 1. desember 1994)
500 g hveiti
250 g sykur
180 g smjörlíki
4 tsk. kanill
2 tsk. negull
2 tsk. engifer
2 tsk. natron
tsk. pipar
8 msk. síróp
8 msk. mjólk
Allt hnoðað saman og rúllað í sívalninga, skorið í sneiðar og penslað með
vatni á hverja sneið. Bakað við 200C í 1520 mínútur.